Espaço público, Cultura, Política, Comunidade, Território, Pessoas

Os preconceitos e a realidade na Galiza rural

Despois de décadas de especializar á agricultura galega no monocultivo exportador tanto no sector agrogandeiro como forestal, os resultados son bastante evidentes: o balance agroalimentario de Galiza é negativo e o medio rural desertízase. Este pais lendariamente rural e agrario non ten xente nas aldeas e non é capaz de alimentar a súa propia poboación. ¿E tempo de repensar? Estas son algunhas ideas e datos para reflexionar sobre eles.

1.- En Galiza existe unha agricultura que é invisíbel para economistas, políticos/as e opinión pública. Unha agricultura que non se contabiliza xa que apenas sae ao mercado nin contribúe ao PIB. Sen embargo, no caso de contabilizarse, podería incrementar arredor do 21-25 % a Renda Agraria oficial. O seu destino é o autoconsumo ou a venda local e está garantindo un mínimo de soberanía alimentaria neste país. Os datos estatísticos son contundentes. Por exemplo o consumo de pataca en Galiza andaría arredor de 92 mil Tn. no ano 2016 (1). Pois ben, segundo a ESYRCE (2) os hortos familiares producirían arredor do 20% desta cantidade e segundo o Anuario de Estatística Agraria da Xunta de Galiza (3), o autoconsumo representaría arredor do 64% do total. O consumo de pementos en Galiza andaría arredor de 15 mil Tn. (1). Segundo a ESYRCE (2) os hortos familiares producirían arredor do 60% e segundo o Anuario de Estatística Agraria da Xunta de Galiza (3), o autoconsumo representaría mais do 40% do consumo total

2.- As persoas que oficialmente traballan na agricultura non chegan á cuarta parte da poboación activa dos núcleos rurais. A maioría traballa noutros sectores económicos, pero non é allea á actividade agraria. O tipo de agricultura a tempo parcial que se practica no rural pode encadrarse dentro do que a nivel mundial se coñece como “agricultura urbana” e que é algo mais que esas iniciativas salientábeis dalgúns concellos das cidades galegas. Descoñecida ou ignorada por moita xente, segundo a FAO, é un sector en rápido crecemento que proporciona alimentos á cuarta parte da poboación urbana mundial ( 700-800 millóns ). Outros autores como Oliveira Baptista (4) cualifícanas de “explotacións territoriais”, e consideran que non desaparecen, como se podería prever desde unha óptica exclusivamente económica, porque ofrecen múltiples funcións aos distintos membros da familia traballen ou non na explotación: rendemento económico, vivenda, alimentación, modo de vida, conservación do patrimonio familiar… Estas pequenas explotacións familiares ou casas de labranza son indispensábeis para que a xente viva no rural e para a xestión do seu territorio.

3.- Segundo as estatísticas europeas (FADN), entre as 115 “rexións” europeas, Galiza ocupa o posto 98 pola superficie media das explotacións e o 45 polo tamaño medio do rabaño. Sen embargo ocupa o posto 27 en canto ao valor engadido neto xerado por unidade de traballo. Segundo o ultimo censo agrario as explotacións agrarias con menos de 20 Has e 26 unidades gandeiras xestionan a metade da SAU de Galiza e as que teñen menos de 50 Has e 62 unidades gandeiras xestionan o 80%. Con estes datos semella oportuno facerse esta pregunta: ¿ É realmente un inconveniente ter pequenas explotacións?

4.- A moderna agricultura de precisión que apareceu en EEUU nos anos 80 defínese como aquela que pretende optimizar o rendemento económico tendo en conta a variabilidade do ecosistema, establecendo estratexias para usar os insumos necesarios na cantidade requirida, no sitio adecuado e no momento oportuno. E así é como definía xa Valenzuela Ozores (5), o minifundio galego en 1865: “O agricultor […] escolle as súas sementes e as alterna diferentes en cada porción da súa parcela e segundo as condicións atmosféricas do ano […]. Non dá iguais labores, nin en iguais períodos, nin en igual forma, nin en igual número, senón amoldándose sempre ao que reclaman a variedade do solo e a inconstancia da atmosfera”.

¿E se deixamos fóra os prexuízos? ¿É ou non é o minifundio galego unha agricultura de precisión?

Notas

  1. Ministerio de Agricultura y Pesca, Alimentación y Medio Ambiente. 2016. Panel de consumo alimentario. Base de datos de consumo en hogares, por CCAA o por establecimiento de compra. En http://www.mapama.gob.es/es/alimentacion/temas/consumo-y-comercializacion-y-distribucion-alimentaria/panel-de-consumo-alimentario/base-de-datos-de-consumo-en-hogares/consulta.asp

  2. Ministerio de Agricultura y Pesca, Alimentación y Medio Ambiente. 2017. Encuesta de Superficies y Rendimientos de Cultivos do Ministerio de Agricultura- ESYRCE. En http://www.mapama.gob.es/es/estadistica/temas/estadisticas-agrarias/agricultura/esyrce/

  3. Xunta de Galicia. Consellería do Medio Rural. Anuario de Estatistica Agraria. En http://mediorural.xunta.gal/institucional/estatisticas/medio_rural/anuario_de_estatistica_agraria/

  4. Oliveira Baptista, F. 2001. Agriculturas e territórios. Celta editora. Oeiras.

  5. citado por Rodriguez Galdo , M. X no capítulo “A agricultura tradicional galega. Crecemento sen modernización “ no libro Terra e Progreso. Historia agraria da Galicia contemporánea. Edicións Xerais de Galicia. 2000.

Sobre o autor

Xoán Carlos Carreira Pérez

Doutor engenheiro agrónomo, professor de Engenharia Agroflorestal na Universidade de Santiago de Compostela. Autor de vários livros e artigos científicos, tem colaborado em diversos meios de comunicação, como A Nosa Terra, El Progreso, Vieiros e Praza Pública.

Espaço público, Cultura, Política, Comunidade, Território, Pessoas

Xoán Carlos Carreira Pérez

Doutor engenheiro agrónomo, professor de Engenharia Agroflorestal na Universidade de Santiago de Compostela. Autor de vários livros e artigos científicos, tem colaborado em diversos meios de comunicação, como A Nosa Terra, El Progreso, Vieiros e Praza Pública.

Elias J. Torres Feijó

Tenta trabalhar coletivamente e acha que o associacionismo é a base fundamental do bom funcionamento social e comunitário. A educação nos Tempos Livres é um desses espaços que considera vitais. Profissionalmente, é professor de Literatura, em origem, e, mais, na atualidade, de Cultura.

Xosé Manuel Sarille

Polemista e tamén escritor. Autor do ensaio "A impostura e a desorientación na normalización lingüística". A quen lle interese lelo pode solicitalo neste blog e enviaráselle ao enderezo correspondente sen custo ningún do exemplar nin do transporte.

Viva Cerzeda

Espaço público, Cultura, Política, Comunidade, Território, Pessoas… Viva Cerzeda é a comemoração, para nós, da amizade, do bom humor sempre que possível e de tentar contribuir com algumhas ideias e opiniões para entender(mos) e atuar(mos) do melhor modo o mundo… É ambicioso mas é-che o que há… e para mais não damos…

Contacta-nos aqui

Acompanha